Dzisiaj jest Poniedziałek 23-07-2018
Podróż w poszukiwaniu smaków
Dziecko jest smakoszem od urodzenia – rodzi się z ukształtowaną zdolnością różnicowania podstawowych smaków – słodkiego, kwaśnego, gorzkiego i słonego. Zmysł smaku – zwłaszcza w pierwszym roku życia – wydaje się odgrywać niebagatelną rolę w poznawaniu świata. Każdy z nowych przedmiotów maluch bierze bowiem do ust, smakuje go i bada w ten sposób.


Dr Anna Radomska

Zakład Wychowania i Rozwoju Wydział Psychologii  Uniwersytetu Warszawskiego

Od momentu narodzin dziecko, podobnie jak dorosły, preferuje smak słodki, gdyż pobudza on wydzielanie endorfin, przez co uspokaja, poprawia nastrój, ułatwia koncentrację uwagi. W ciągu kilku pierwszych miesięcy życia wzrasta wrażliwość niemowlęcia na smaki słony i gorzki.

Dlaczego ważne jest próbowanie nowych smaków przez dziecko?
Dziecko powinno odkrywać nieprzebrane bogactwo świata przy pomocy wszystkich zmysłów, także smaku. Różnorodne gromadzone doświadczenia, w tym również smakowe, pogłębiają jego wiedzę o otaczającej rzeczywistości i o nim samym – pozwalają odnaleźć własne, specyficzne upodobania. Bezpośredni kontakt z nowymi smakami, próbowanie ich, zgodnie z zasadą „trening czyni mistrza”, ćwiczy zdolność rozpoznawania i subtelnego różnicowania wrażeń, których dostarczają. A zatem oferowanie maluchowi smakowych nowinek stymuluje jego rozwój poznawczy.

Preferencje smakowe dziecka zasadniczo kształtują się w pierwszych trzech latach życia. Wystarczająco częsta w tym okresie degustacja nowych potraw pozwala maluchowi wyrobić osobisty, niepowtarzalny gust, wypracować indywidualne preferencje smakowe. A zatem próbowanie nowych smaków i ustalanie – w jego efekcie – tego, co odpowiada, pozwala na samookreślenie w sferze lubię/nie lubię, przez co rozwija poczucie tożsamości malucha. Wreszcie, badania naukowe dowodzą, że preferencje smakowe nie są dziedziczone, tylko nabywane w drodze uczenia się. W kontekście powyższego szalenie istotne wydaje się stwarzanie dziecku okazji do eksperymentowania ze smakami.

Jak zachęcać dziecko do próbowania nowych smaków?
Tolerowanie nowych smaków przychodzi z czasem i nie da się tego procesu sztucznie przyspieszyć. Można jednak, a nawet powinno się systematycznie zachęcać dziecko do degustacji nowych dań. Malucha należy stopniowo oswajać z nowościami smakowymi. Najlepiej robić to dodając do znanych mu i lubianych przez niego potraw pojedynczy, nowy składnik, np. owoc do kaszki. Takie zmodyfikowane danie powinno się serwować w przyjemnych dla dziecka okolicznościach i wówczas, gdy jest ono głodne. Ponadto, warto dbać o to, by przyrządzane potrawy były nie tylko „inaczej smaczne”, ale miały kuszący zapach i estetyczny wygląd. Zaleca się również częste zmiany dań i sposobu ich przygotowywania. Organizm dziecka wymaga bowiem urozmaiconego pożywienia. W trakcie posiłku nie zaszkodzi także zachęcać dziecko do opisania smaku potrawy. Warto także oddziaływać własnym przykładem – samemu być otwartym na smakowe eksperymenty, rozbudzać dziecięcą ciekawość, opowiadając o własnych doznaniach i – również tym sposobem – zachęcać potomka do próbowania nowości.

Dlaczego nie należy się zniechęcać, gdy dziecku nie smakuje i nie należy go zmuszać?
Maluch nieco inaczej postrzega świat, w tym smaki, niż człowiek dorosły. Ten ostatni porządkuje zbierane doświadczenia, również smakowe. Tymczasem niemowlę odbiera je w sposób globalny, niezróżnicowany, chaotyczny. Mieszanie wrażeń płynących z różnych modalności zmysłowych, tzw. synestezja, sprawia, iż nowonarodzone dziecko smaki także widzi, słyszy, dotyka ich. Inaczej smakuje mu mleko, gdy słyszy płynące z radia wiadomości i butelkę podaje mu ojciec, a inaczej, gdy słucha głosu matki i – karmione piersią – widzi jej twarz. Stopniowo, wraz z wiekiem i powtarzalnością przeżyć niemowlę przypisuje smakom konkretne, stałe miejsce w strukturze własnych doświadczeń. A zatem przejawiana przez malucha w określonym momencie i kontekście niechęć wobec nowego smaku może po jakimś czasie zamienić się w prawdziwy wobec niego entuzjazm. Tym bardziej, że preferencje smakowe są wyjątkowo plastyczne. Wniosek? Nie należy przejmować się pierwszą, negatywną reakcją dziecka, ale – po pewnym czasie (upływie kilku dni, tygodni, miesięcy) – cierpliwie ponawiać próby.

Konsekwentne zachęcanie do próbowania nowych smaków wydaje się być istotne także dlatego, gdyż dzięki niemu dorosły dodatkowo zaszczepia maluchowi określoną, pozytywną postawę wobec nowości – uczy otwartości na niestandardowe doświadczenia, tolerancji i elastyczności wobec odmienności i różnorodności, rozbudza potrzebę eksplorowania i eksperymentowania. Badania pokazują, że wczesny dostęp do szerokiej gamy bodźców smakowych wydaje się zmniejszać wrodzoną obawę przed nowym pożywieniem.

Nie należy jednak wbrew oporom dziecka nakłaniać go do próbowania nowych smaków. Z pewnością nie będą mu się one dobrze kojarzyły, jeśli degustacji dania będzie towarzyszyła atmosfera napięcia, perswazji, przymusu. Ponadto, w takich sytuacjach maluch może nabrać trwałych uprzedzeń i reagować oporem wobec określonych potraw. Kiedy zatem ujawnia się różnica zdań co do smaków, ważne jest, aby uznać i zaakceptować upodobania dziecka.

Odpuszczenie, gdy maluch protestuje, przekazuje mu jeszcze jedną, bardzo istotną informację: jako odrębna osoba masz pełne prawo do własnych upodobań, które nie muszą być tożsame z rodzicielskimi. Otoczenie nie traktuje twoich preferencji jako chwilowego kaprysu, ale liczy się z nimi – są one brane pod uwagę zawsze, gdy tylko jest to możliwe. Zezwolenie dziecku na podjęcie autonomicznej decyzji odnośnie do spróbowania nowego smaku lub rezygnacji, niewątpliwie wzmacnia w nim zatem poczucie sprawstwa – przekonanie o możliwości osobistego wpływu na zdarzenia. Maluch wie, że ma wybór i że jego wola zostanie uszanowana. W konsekwencji wykształca on wizję świata jako miejsca: bezpiecznego, przewidywalnego, uwzględniającego jego opinie i respektującego jego potrzeby. Innych ludzi obdarza on zaufaniem, nie wątpi też w siebie – we własne osądy i kompetencje. Przyzwolenie przez dorosłych na wyrażanie i realizowanie własnych pragnień (także smakowych), znoszenie przez nich uporczywej odmowy wspiera dziecięcą potrzebę niezależności i samostanowienia, uczy odpowiedzialności za decyzje i ponoszenia konsekwencji własnych czynów.

Jak widać zatem, systematyczne ponawianie oferty i zaczekanie do momentu, aż maluch dojrzeje do jej przyjęcia, może dostarczyć wielu psychologicznych korzyści, spośród których największą wydaje się być apetyt na życie, chęć smakowania różnych jego aspektów.

Źródła:
•    Appelt, K. (2004). Wiek poniemowlęcy. Jak rozpoznać potencjał dziecka? W: A.I. Brzezińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa (s. 95-130). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
•    Bee, H. ((2004). Psychologia rozwoju człowieka. Poznań: Zyska i S-ka Wydawnictwo.
•    Butterworth, G. (1995). Niemowlęctwo. W: P.E. Bryant, A.M. Colman (red.), Psychologia Rozwojowa (s. 15-36). Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
•    Eisenberg, A., Murkoff, H.E., Hathaway, S.E. (2006). Drugi i trzeci rok życia dziecka. Poradnik dla matek i ojców. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.
•    Eliot, L. (2003). Smak, mleko i geneza preferencji pokarmowych. W: L. Eliot (autor), Co tam się dzieje? Jak rozwija się mózg i umysł w pierwszych pięciu latach życia? Poznań: Media Rodzina.
•    Holinger, P.C. (2003). Co mówią dzieci, zanim nauczą się mówić. Dziewięć sygnałów używanych przez dzieci do wyrażania uczuć. Poznań: Media Rodzina.
•    Ilg, F.L., Ames, L.B., Baker, S.M. (1997). Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
•    Kielar-Turska, M. (2000). Rozwój człowieka w pełnym cyklu życia. W: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 1 (s. 285-332). Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
•    Largo, R. (2000). Wiek niemowlęcy. Warszawa: Wiedza i Życie.
•    Maurer, D., Maurer, Ch. (1994). Świat noworodka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
•    Morris, D. (1996). Zrozumieć niemowlę. Warszawa: Książka i Wiedza.
•    Murkoff, H.E., Eisenberg, A., Hathaway, S.E. (2005). Pierwszy rok życia dziecka. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS.
•    Spock, B., Rothenberg, M.B. (2000). Dziecko. Pielęgnowanie i wychowanie. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
•    Turner, J.S., Helms, D.B. (1999). Rozwój człowieka. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne SA.
•    Vasta, R., Haith, M.M., Miller, S.A. (1995). Psychologia dziecka. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
•    Warner, P., Kelly, P. (2005). Opieka nad maluchem. 365 porad i wskazówek. Praktyczny poradnik dla opiekunów dzieci w wieku od 1 do 3 lat. Warszawa: Wydawnictwo K.E. LIBER.
wstecz

Ankieta

Czy stosujesz antykoncepcję?

nie, nie stosuję żadnej
stosunek przerywany
prezerwatywa
pigułki lub plastry hormonalne
wkładka domaciczna
inne